Behandelingen

Wat doet de mondhygiëniste?

Wat de mondhygiëniste precies doet en hoeveel tijd het kost hangt natuurlijk af van de aard en de ernst van het probleem. Ze stelt u enkele korte vragen over u gebit,uw tandvlees,uw gezondheid in het algemeen (gezondheidsvragenlijst) en andere zaken die belangrijk zijn voor de mondhygiëne. Bijvoorbeeld uw dagelijkse bezigheden en uw eetpatroon. Ook een eventuele zwangerschap is van belang,omdat u dan extra gevoelig kunt zijn voor tandvleesproblemen. Daarna doet de mondhygiëniste een mondonderzoek. Afhankelijk van de aard en de ernst van het probleem maakt ze een parodontiumstatus. Hierop wordt nauwkeurig de conditie van uw tandvlees beschreven.

De behandeling vindt steeds plaatst aan de hand van die parodontiumstatus, daarop staat namelijk precies hoeveel uw tandvlees verbetert of verslechtert. Daarna maakt ze met u een behandelplan. In dat behandelplan spreekt de mondhygiëniste met u af welke behandelingen nodig zijn, hoe en wanneer deze worden uitgevoerd. Ze vertelt u ook van te voren wat uw behandeling ongeveer gaat kosten.

Voorbeelden van werkzaamheden van de mondhygiënist zijn:

  • het uitvoeren van een mondonderzoek en indien nodig het maken van röntgenfoto’s en/of gebitsafdrukken
  • het geven van uitgebreide voorlichting over het ontstaan van cariës, tandvleesaandoeningen en het effect van voedingsgewoonten op het gebit
  • het geven van uitgebreide voorlichting over gebitsverzorging
  • het uitvoeren van een volledige gebitsreiniging, waarbij plaque, tandsteen en aanslag worden verwijderd
  • het uitvoeren van preventieve behandelingen waaronder het aanbrengen van gebitsbeschermende middelen (bijv. fluoride)
  • het aanbrengen van een ‘laklaag’ op (pas doorgebroken) tanden en/of kiezen (het sealen)
    het polijsten van vullingen
  • daarnaast is in de Wet BIG geregeld dat de mondhygiënist, mits bekwaam en bevoegd, in opdracht van de tandarts, anesthesie (verdoving) mag geven.
  • ook kan de mondhygiënist met werkervaring aanvullende opleidingen doen waarbij bijvoorbeeld geleerd wordt om in opdracht van de tandarts kleine gaatjes in tanden en kiezen te vullen

Wanneer is een bezoek aan de mondhygiënist aan te raden?

  • het tandvlees bloedt bij het poetsen
  • tanden of kiezen los gaan staan
  • het tandvlees rood en gezwollen is en niet meer strak om de tanden of kiezen sluit
  • het tandvlees terugtrekt
  • er regelmatig gaatjes ontstaan
  • er vaak tandsteen of aanslag op het gebit ontstaat
  • er een vieze smaak of slechte adem aanwezig is
  • mondverzorging om wat voor reden dan ook een probleem is

Ontstoken tandvlees (gingivitis)

Ontstoken tandvlees ontstaat door tandplaque,een zacht en kleverig wit laagje. Tussen tanden en kiezen en langs de rand van het tandvlees is dit moeilijk weg te halen. Plaque kan hard worden, dit heet tandsteen. Daardoor kan een ontsteking ontstaan. Uw tandvlees wordt rood,bloedt snel en u kunt een slechte adem krijgen. Ook wel gingivitis genoemd. Als u de symptomen van gingivitis negeert, omdat u ze niet herkent of omdat u liever niet naar de tandarts/mondhygiëniste wilt gaan, zal het probleem toenemen. Als gingivitis niet behandeld wordt, kan het verergeren tot parodontitis, een ernstige vorm van tandvleesontsteking waarbij ook het steunweefsel (kaakbot) rond de tand of kies ontstoken is. Onder bepaalde omstandigheden zal de tandplaque de kans krijgen, om dieper in de ruimte tussen de tand en tandvlees, te komen. De ruimte die hierdoor ontstaat wordt de pocket genoemd. Parodontitis is een ernstige aandoening. (zie omschrijving parodontitis)

VIEZE SMAAK EN/ OF SLECHTE ADEM.

Bijna iedereen heeft wel eens last van een slechte adem: ‘s morgens na het wakker worden of na het eten van bepaalde levensmiddelen zoals knoflook, uien en kruiden. Ook roken of het gebruik van alcohol zijn van invloed op de uitgeademde lucht. Door de tanden te poetsen of iets te eten/drinken is de slechte adem meestal snel verholpen. Ongeveer een kwart van de volwassenen heeft vaker een onaangename geur in de adem. Dit wordt halitose of foetor ex ore genoemd. Omdat de mond en het gebit, behalve voor eten ook gebruikt wordt om mee te praten, te lachen en bijv. te zoenen, kan halitose een grote sociale belemmering vormen.

Oorzaak buiten de mond
De oorzaak kan lokaal in de mondholte gelegen zijn of deze kan op een andere plaats in het lichaam bevinden. Buiten-de-mondholte gelegen oorzaken van halitose zijn o.a:

  • luchtwegaandoeningen
  • aandoeningen in het maag-darmkanaal
  • lever/ galblaasaandoeningen
  • suikerziekte
  • geneesmiddelen
  • voedings-/genotsmiddelen (knoflook, alcohol, tabak)

Dit is slechts een gedeelte, van een scala aan buiten-de-mondholte gelegen factoren. Het is uitgebreider dan hier besproken wordt. Toch speelt vooral de tandarts of mondhygiëniste een grote rol bij het voorkomen en genezen van halitose. De oorzaak van deze onaangename adem blijkt namelijk bijna altijd in de mondholte gelegen te zijn!

Veroorzaakt door bacteriën in de mondholte
Sommige bacteriën in de mond, kunnen op plaatsen waar (bijna) geen zuurstof is, (zwavelhoudende) eiwitten omzetten in vluchtige zwavelverbindingen. Deze zwavelverbindingen (H2S, CH3SH) veroorzaken de onaangename geur en zijn bij zeer lage concentraties al ruikbaar. Naast zuurstof heeft ook speeksel een beschermende werking tegen bacteriën; een droge mond bijv. door koffie of medicijngebruik kan een vieze smaak en slechte adem veroorzaken en/of verergeren. Het is zelfs mogelijk om de concentratie zwavel in de adem te meten, dit wordt onder meer gedaan tijdens het halitose-spreekuur van het Academisch Ziekenhuis Rotterdam-Dijkzigt.

In principe heeft iedereen zwavelvormende bacteriën in de mond, wat verklaart waarom ‘gezonde’ mensen wel eens uit hun mond ruiken. Zwavelhoudende eiwitten zitten o.a. in dode cellen, speeksel en voedselresten. Voedselresten achtergebleven tussen tanden en of een kunstgebit kunnen daardoor ook halitose veroorzaken. Plaatsen met weinig zuurstof zijn o.a. de groeven en spleten (fissuren) op de tong en de amandelen, de ruimtes tussen tanden (approximaal) en de pocket tussen de tanden en het tandvlees.

Bij een onderzoek van de universiteit van Leuven bleek dat 87% van de halitose werd veroorzaakt door bacteriën op de tong en/of in de pocket (= de spleet tussen het tandvlees en de tanden)

Wat is parodontitis?

De bacteriën in tandplaque op de tanden en kiezen veroorzaken een ontsteking langs de rand van het tandvlees. Zo’n tandvleesontsteking heet gingivitis.

De ontsteking in de tandvleesrand kan zich uitbreiden in de richting van het kaakbot. Het tandvlees laat daardoor los van de tanden en kiezen. In de ruimte die zo ontstaat tussen het tandvlees en de tanden en kiezen, vormt zich weer tandplaque. Door deze tandplaque verplaatst de ontsteking zich nog dieper. De vezels gaan door de ontsteking kapot en het kaakbot wordt afgebroken. Hierdoor wordt de ruimte groter en ontstaat een pocket. In de verdiepte pockets verkalkt de tandplaque gedeeltelijk tot tandsteen. Deze voortschrijdende ontsteking met afbraak van vezels en kaakbot heet parodontitis.

Bij parodontitis kan het tandvlees rood, slap en gezwollen zijn en gaan bloeden bij het poetsen of bij het eten. Het tandvlees kan zelfs op den duur gaan terugtrekken. Ook een vieze smaak of een slechte adem kunnen duiden op parodontitis. Parodontitis geeft zelden pijnklachten. Vaak zijn al deze verschijnselen echter afwezig! Daardoor kan parodontitis lang onopgemerkt blijven.

Uw gezondheid en parodontitis

Roken
Parodontitis komt vaker voor bij rokers dan bij niet-rokers. Bovendien is de ernst van parodontitis bij rokers groter dan bij niet-rokers. Ook reageren rokers minder goed op de behandeling van parodontitis dan niet-rokers.

Diabetes
Diabetes – en dan vooral de niet goed ingestelde diabetes – geeft een verhoogde kans op het ontstaan van parodontitis. Ook is door diabetes de kans op het ontstaan van abcessen bij parodontitis groter.

Stress
Psychische stress kan de afweer van het lichaam onderdrukken. Daardoor neemt de kans op het ontstaan van parodontitis toe en kunnen de nadelige gevolgen van parodontitis groter zijn.

Wat kan verder invloed hebben op parodontitis?
Ook zwangerschap, verschillende ziekten en medicijngebruik kunnen invloed hebben op parodontitis. Daarom is het belangrijk dat uw tandarts en mondhygiëniste op de hoogte zijn (en blijven) van uw gezondheid.

Gevorderde parodontitis

Pas in een gevorderd stadium van parodontitis ontstaan er klachten. Die kunnen bijvoorbeeld bestaan uit het los gaan staan van tanden en kiezen of het ontstaan van ruimtes tussen tanden. Als het tandvlees ver is teruggetrokken, kan dat een lelijk gezicht geven. Doordat bij terugtrekkend tandvlees de wortels gedeeltelijk bloot komen te liggen, kunnen de tanden en kiezen erg gevoelig zijn bij het poetsen. Dat kan ook het geval zijn bij het nuttigen van warme, koude, zoete of zure dranken en spijzen. Door parodontitis kan er uiteindelijk zoveel kaakbot verloren gaan dat de tanden en kiezen al hun houvast verliezen en uitvallen.

Niet iedereen krijgt parodontitis. Dit komt o.a. doordat van persoon tot persoon verschillende soorten en aantallen bacteriën in de tandplaque voorkomen. De ‘agressiviteit’ van die bacteriën kan sterk verschillen. Daardoor zal de tandplaque van de ene persoon veel schadelijker zijn dan die van een ander. Ook de algemene weerstand tegen bacteriën in de tandplak speelt een belangrijke rol. O.a. roken vermindert de weerstand tegen bacteriën in de tandplaque.

Onderzoek en behandelplan

Ontstoken tandvlees kan rood, slap en gezwollen zijn. Ook kan het gaan bloeden bij het poetsen of het eten. Maar deze verschijnselen zijn lang niet altijd aanwezig. Daarom wordt een ontsteking van het tandvlees met een zogenaamde pocketsonde opgespoord. De pocketsonde wordt hiertoe in de pocket geschoven: als daarbij een (kleine) bloeding optreedt, is het tandvlees ontstoken. Door de pockets rondom alle tanden en kiezen met de pocketsonde te onderzoeken, kan worden vastgesteld waar het tandvlees gezond en waar het ontstoken is.

Met de pocketsonde wordt ook gemeten of de pocket verdiept is. Vanaf 4 mm is sprake van een verdiepte pocket.

Met behulp van röntgenfoto’s kan worden vastgesteld of, en hoeveel, kaakbot verloren is gegaan door de ontsteking in het tandvlees.

Ook wordt nog vastgesteld of tanden en kiezen al losstaan door het botverlies, of het tandvlees is teruggetrokken en waar tandplaque en tandsteen op de tanden en kiezen zit.

Met al deze gegevens, die worden genoteerd in een zogenaamde parodontiumstatus, bepaalt de mondhygiëniste welke tanden en kiezen, wel, misschien, of niet meer te behouden zijn. Tenslotte wordt de overeengekomen behandeling vastgelegd in een behandelplan.

Bij zeer ernstige parodontitis kan de mondhygiëniste ook nog een bacteriologisch onderzoek van de tandplaque laten uitvoeren. Hiervoor wordt tandplaque uit een aantal verdiepte pockets gehaald. Een bacteriologisch laboratorium stelt vervolgens vast welke soorten bacteriën in de tandplaque voorkomen. Aan de hand van de uitslag van dit onderzoek kan de tandarts eventueel antibiotica voorschrijven – als ondersteuning van de behandeling – als dit nodig is.

Professionele gebitsreiniging

Tandsteen en tandplaque in verdiepte pockets kunt u niet zelf verwijderen. De mondhygiëniste doet dat daarom met speciale instrumenten. Dit heet de professionele gebitsreiniging. Door de combinatie van een goede mondhygiëne en professionele gebitsreiniging verdwijnt meestal de ontsteking en hecht het gezonde tandvlees zich aan de tanden en kiezen: de parodontitis is dan verdwenen. De pocketsonde meet dan ondiepe en niet bloedende pockets. Het verloren kaakbot groeit helaas niet meer aan. Tijdens de genezing kan het tandvlees terugtrekken en de tandhalzen worden soms tijdelijk gevoelig door de behandeling. Door elke dag de mondhygiëne goed uit te voeren voorkomt u een nieuw ontsteking. Daardoor zal er niet nog meer kaakbot meer verloren gaan.

Herbeoordeling

U heeft gezien dat door de combinatie van een goede mondhygiëne en professionele gebitsreiniging parodontitis kan genezen. Na de instructies mondhygiëne en de professionele gebitsreiniging onderzoekt de mondhygiëniste bij welke tanden en kiezen nog parodontitis aanwezig is. Dit onderzoek heet de herbeoordeling. Als er nog parodontitis gevonden wordt, is dat omdat er nog tandplaque en/of tandsteen boven en/of onder (in de verdiepte pockets) de tandvleesrand zit.

Tandplaque en tandsteen boven de tandvleesrand zijn het gevolg van een onvoldoende mondhygiëne. Het vervolg van de behandeling richt zich dan altijd eerst op het verbeteren daarvan. Na enige tijd volgt een nieuwe herbeoordeling.

Als er nog tandplaque en tandsteen in de verdiepte pockets zit, komt dit doordat de mondhygiënist de erg diepe of moeilijk bereikbare pockets niet altijd volledig kan reinigen. Om deze plaatsen toch goed te kunnen reinigen, is het nodig dat de tandarts/parodontoloog een operatieve behandeling (flap-operatie) uitvoert. U wordt hiervoor dan doorverwezen naar tandarts of parodontoloog.